Perssegesig-langur (Viooltsegesig-langur, Sri Lanka-langur, Ceylon-langur)

Die Perssegesig-langur (Semnopithecus vetulus), ook bekend as die Viooltsegesig-langur, Sri Lanka-langur of Ceylon-langur, is 'n primaat wat endemies is aan die eiland Sri Lanka. Hierdie soort word gekenmerk deur sy unieke viooltintige gesig, lang lywe en swart- of donkerbruin hare. Die dier is groot genoeg om in bos- en plantasjegewasse te beweeg, maar is ook goed aangepas aan lewe in die boomtoppe van tropiese woude. Die verspreiding van die Perssegesig-langur is beperk tot die oostelike en suidelike dele van Sri Lanka, met spore in die midlandse hoogvlaktes en kustebolwerke. Die soort is belangrik vir die biodiversiteit van die eiland en speel 'n rol in die uitstorting van sade en die onderhoud van bome.

Die wetenskaplike naam Semnopithecus vetulus het sy wortels in die Griekse en Latynse taal. Die genusnaam Semnopithecus kom van die Griekse woord "semnos", wat "verleë" of "serioos" beteken, en "pithekos", wat "aap" of "primate" beteken – dus "die serieuze aap". Hierdie benaming verwys na die ernstige, geëngageerde houding wat hierdie aapes dikwels toon, veral in sosiale interaksies. Die spesie-naam vetulus is afgelei van die Latynse woord wat "jong", "klein" of "onvolwassen" beteken, wat waarskynlik verwys na die jong, klein gestalte van die eerste beskrywing van die soort. Die naam is in 1827 deur die Britse natuurwetenskapper John Edward Gray ingevoer, toen hy die soort voor die eerste keer wetenskaplik beskryf het op grond van monsters uit Sri Lanka. Die etimologie weerspieël nie net die fisiese kenmerke nie, maar ook die gedrag en ontwikkeling van die soort. In die loop van die jare is die soort meer akkuraat geïdentifiseer binne die groep van langurs, wat almal tot die familie Cercopithecidae behoort. Die wetenskaplike benaming is tot op hede aanvaar, hoewel sommige bioloë voorgestel het dat die soort kan word herbenoem na Trachypithecus vetulus, gebaseer op DNA-studies wat die filogenetika van die groep aansienlik verander het. Tot dusver bly die naam Semnopithecus vetulus egter die standaard in die wetenskaplike literatuur en by internasionale beskermingsorganisasies soos IUCN.

Die Perssegesig-langur is 'n medium-groot primaat met 'n lank, slanke liggaam en lang ledemate wat ideaal is vir brugbeweging tussen bome. Volwasse mannetjies meet tussen die 50 en 60 cm in lengte, met 'n staart wat nog eens 60 tot 80 cm kan bereik, wat die totale lengte vanaf neus tot stertpunt tot by 1,4 meter bring. Vroumetjies is iets kleiner, met 'n gemiddelde lichaamslengte van 45 tot 55 cm en 'n stert wat 55 tot 75 cm lang is. Hulle weeg tussen die 4 en 7 kg, afhangende van geslag, voeding en leeftyd. Die vel van die dier is meestal donkerbruin tot swart, met 'n fyn, ruwe haarkruin wat dikwels 'n blou- of paarskemering vertoon, veral in goeie lig. Die gesig is baie karakteristiek: dit is plat, met 'n oogvorm wat onderskeidbaar is, en 'n viooltintige area rondom die oë, wat die naam "Viooltsegesig-langur" verklaar. Die oë is groot, donkerbruin en gevestig in 'n roontjie wat die grys of bleekblou skaduwee van die gesig verdiep. Die oorlappies is klein, ronde en vaak bruin. Die hande en voete is lang en gespierd, met lang, krulvormige vingers wat 'n sterk greep toelaat. Die teenpunte is breed en stevig, wat die aap in staat stel om op gladde oppervlakke of dun takke te beweeg sonder om te val. Die kake is sterk, met breë kieke wat geskik is vir die knawel van hard vrugte en plante. Die tandemergs is effektief vir die vertering van houtagtige materie, wat die basis vorm van die diers se voedsel. Die haar is dik en los, met 'n donker basis en 'n ligter punt, wat 'n geweldige kontras vorm met die bleekblou gesig. Aan die buitekant van die potlood is daar 'n donkerbruin of swart strook wat die rug langs die ruggeleidingslyn volg, wat die dier van ander langurs onderskei. Al hierdie kenmerke is evolusionêr aangepas aan die lewe in die boomtoppe van tropiese bosse, waar balans, agteruitbeweging en die vermoë om lank afstande te oorskryf essentieel is.

Die Perssegesig-langur is 'n hoog aangepaste soort wat verskeie fisiologiese, gedrags- en strukturele aanpassings ontwikkel het om die uitdagings van 'n arboreale bestaan in tropiese bosse te oorkom. Een van die belangrikste fisiologiese aanpassings is die ontwikkeling van 'n komplekse maagstelsel wat die vertering van cellulose en ander houtagtige plante moontlik maak. Soos ander langurs, het die Perssegesig-langur 'n gegroeiende maag (of 'n sekondêre maag) wat bakteriële fermentasie gebruik om harde plante te verteert. Hierdie proses stel die aap in staat om energie uit materiaal te trek wat vir baie ander diere onbetaalbaar is, wat 'n groot voordeel gee in omgewings waar voedselbeperking voorkom. Die maag is in vier kamers verdeel, met die eerste kamer funksioneer as 'n fermentasiekuil waar mikro-organismes houtige materiaal afbreek. Dit vereis 'n lang verteringstyd, wat die aap tyd laat neem om te rus en te eet, maar wat ook die effektiwiteit van voedselverwerking verbeter. Daarby is die longe groot en effektief, wat nodig is vir die hoge lugdruk in hoge hoogtes waar die aap dikwels lewe. Die hart is ook relatief groot en klop vinniger as by veel ander primaten, wat die bloedvoorsiening tot die brein en spiere onder druk verhoog. Gedurende die wintermaande, wanneer die voedselbronne minder is, kan die aap 'n lae metabolisme hê, wat die energieverbruik verminder. Verder is die oë groot en gerig op die voorste vlak van die gesig, wat depth perception bied en die aap in staat stel om met groot presisie tussen bome te spring. Die visuele navigasie is versterk deur 'n duidelike oogskaduwee en 'n hoë resolusie van die retina. Die ore is sensitiwiteit tot hoë frekwensies, wat die aap help om kommunikasieklank uit te hoor, selfs in 'n drukke bosomgewing. Gedragsmatig is die aap 'n maatskapsdiere wat baie sosiaal is. Hy gebruik 'n verskeidenheid geluid, gesiguitdrukking en ligging van die lichaam om te kommunikeer. Die klank wat die aap maak, is 'n kombinasie van gromme, fluitklanks, en 'n hoë, snerpende kreet wat gebruik word om territorium te verdedig of klanke te versprei. Die aap kan ook 'n spesifieke 'klink' gebruik wat 'n soort alarmklank is wanneer bedreiging naby is. Die vorming van groepe is belangrik vir die oorlewing, omdat groepe beter in staat is om predators te verskerm en voedselbronne te vind. Die aap is ook 'n goede swemmer en kan, indien nodig, water oorsteek, hoewel dit nie 'n gewoonte is nie. Die voetspoor is uniek: die teenpunte is breed en geplooide, wat 'n groter oppervlakte bied en die aap in staat stel om op glatte oppervlakke te beweeg sonder om te gly. Die pootspore is ook tikkende, wat die aap in staat stel om te beweeg sonder om te 'skaal'. Die aap se liggaam is ook in staat om temperatuurvariasies te hanteer deur die verstrekking van bloed na die oppervlak van die vel of deur die vermindering van bloedvloei in koue omstandighede. Hierdie fisiologiese aanpassings is alles deel van 'n komplekse ekologiese strategie wat die aap in staat stel om in 'n wisselvallige, bedreigde omgewing te oorleef.

Die Perssegesig-langur is endemies aan Sri Lanka en kom nie voor in enige ander land nie. Sy verspreiding is beperk tot die oostelike, suidelike en middelste dele van die eiland, met die hoofgebiede in die provincies Uva, Eastern, Southern, Northern en Central. Die soort is gevind in die berggebiede van deel van die Knuckles Range, deel van die Horton Plains, en die Dambulla- en Polonnaruwa-gebrekke. Hoewel die soort oorspronklik in die hele eiland voorkom het, is die verspreiding sedert die 20ste eeu aansienlik beperk weens menslike aktiwiteite. Die soort is nie meer aangetref in die noordwestelike gebiede van Sri Lanka nie, en in die westelike kusstreke is die populasie klein en geïsoleerd. Die huidige verspreiding is dus fragmenteer, met groepe wat in beskermde areas of minder bevolkte bosreseervate geleë is. Die soort is ook nie meer aangetref in die plaaslike stedelike gebiede of intensief beboude landbouareas. Die grootste populasies word vandag gevind in die Sinharaja Forest Reserve, Dehiwala-Mount Lavinia Nature Reserve, Yala National Park, Wilpattu National Park en het 'n klein aantal individue in die Kanneliya-Dediyagala-Nakiyagala Nature Reserve. Die verspreiding word beïnvloed deur die topografie van die eiland, met die aap meestal in gebiede met 'n hoë neerslag en min menslike invloed gevind. Die soort is ook in staat om in gebiede met gematigde temperatuur te lewe, maar is nie in die droë noorde of die heuwelgebiede met hoge temperature aangetref nie.

Die Perssegesig-langur lewe in 'n verskeidenheid van habitats, maar is hoofsaaklik afhanklik van tropiese en subtropiese bosse. Die primêre habitat is die nat tropiese bos, wat gekenmerk word deur hoge neerslag (meer as 2000 mm per jaar), hoë vochtigheid en 'n konstante temperatuur van 24 tot 30°C. Hierdie bosse is dik en diep, met 'n dichte boomkroon wat die aap beskerm teen weersinvloede en predators. Die soort is ook gevind in deel van die mosbos, wat in die hoger gebergtes van Sri Lanka voorkom, soos in die Horton Plains en deel van de Wild Wadi. Mosbos is karakteristiek vir hoë temperatuurverskille, hoë neerslag en 'n koue, vochtige atmosfeer. Die aap is ook in staat om in sekondêre bosse te lewe, wat ontstaan het nadat primêre bosse vernietig is, maar dit is slegs moontlik as die vegetasie herstel het en 'n minstens 20 jaar oud is. Die soort is nie aangetref in uitgedroogde bosse of in bosse met hoë menslike aktiwiteit. Die aap verkoop ook in bosreservate wat deel uitmaak van nasionale park of beskermde areas, waar die natuurlike omgewing redelik ongesteurd is. Die landskappe waar die aap voorkom, is dikwels gekenmerk deur 'n mengsel van bome soos Dipterocarpus, Calophyllum, Mesua, Ficus en Terminalia, wat alle belangrike voedselbronne vorm. Die bodem is dikwels vrugbare lood, met 'n hoge organiese inhoud wat die groei van plante stimuleer. Die aap is ook in staat om in gebiede met 'n matige hoeveelheid bos te lewe, solank daar 'n kontinue boomkroon is wat die aap toelaat om te beweeg sonder om op die grond te kom. Die omgewing moet ook 'n voldoende hoeveelheid water bied, soos riviere, vloeiende bronne of damme, wat die aap gebruik vir drinkwater en bad. Die aap vermy gebiede met hoë wind, hoë temperatuur of droogte, wat die groei van plante belemmer en die voedselbronne verminder. Die soort is dus sterk afhanklik van die natuurlike ekologiese balans van die bos, en enige verandering daarin kan die bestaan van die aap dreig.

Die Perssegesig-langur is 'n sosiale primaat wat in groepe van 5 tot 20 individue lewe, alhoewel groepe van meer as 30 ook aangetref is in gebiede met ryk voedselbronne. Die groepsstruktuur is meestal hierargies, met een dominante mannetjie wat die groep leiding gee, sowel as 'n paar subdominante mannetjies en vroumetjies. Die vroumetjies het 'n hiërargie onderling, waar die oudste en mees ervare vroumetjie die meeste invloed het. Groepe is dikwels samegestel uit verwante vroumetjies en hul nakomelinge, terwyl mannetjies later in hul lewe vaak die groep verlaat om in ander groepe te gaan of alleen te lewe. Die aap is dagaktief, wat beteken dat hy meer as 90% van die dag aktief is, met pieke in aktiwiteit vroeg in die oggend en laat in die middag. Die aap begin die dag met 'n kort rustperiode, gevolg deur 'n uur of twee van eksplorasie en voedselsoek. Die middag word dikwels besteed aan rust, gemoedsgesprek, en 'n soort van 'self-pleggings' wat die band tussen groepsledes versterk. Die aap is ook 'n baie actiewe communicerende diere. Hy gebruik 'n verskeidenheid klank, gesiguitdrukking en ligging van die liggaam om te kommunikeer. Die belangrikste klank is 'n hoë, snerpende kreet wat gebruik word om territorium te verdedig of om groepsledes te waarsku vir bedreiging. Daar is ook 'n lagere, grommende klank wat gebruik word tydens konflik of by die nadering van 'n predator. Die aap gebruik ook ligging van die oë, oor, en stert om emosies uit te druk. Byvoorbeeld, wanneer die aap bang is, sal hy sy oë wyd open sit, sy ore plat neer lê, en sy stert styf hou. Die aap is ook 'n baie goeie bewegende diere wat gebruik maak van 'n spesifieke bewegingspatroon wat bekend staan as 'bridging', waar die aap van een boom na 'n ander spring deur die lughoevee te gebruik. Die aap is ook in staat om agteruit te beweeg, wat 'n voordeel is wanneer hy op 'n dun tak is. Die aap is nie 'n goeie swemmer nie, maar kan water oorsteek as dit noodwendig is. Die aap is ook 'n goeie slapende diere wat 'n plek kies wat beskerm is teen predators en weersinvloede. Die groep slape in 'n bome, dikwels in die middelste deel van die boomkroon, waar hulle goed verborge is.

Die Perssegesig-langur het 'n lang lewenscyclus en 'n lae vrugbaarheid, wat die soort gevoelig maak vir populasiestabiliteit. Die seksuele maturiteit word by vroumetjies bereik op 4 tot 5 jaar, en by mannetjies op 5 tot 6 jaar. Die pareingsseisoen is nie streng beperk nie, maar is meestal tydens die reënseisoene, wat in Sri Lanka van juni tot september val. Die draagtyd duur tussen 160 en 170 dae, na watter een jong gebore word, meestal in die vroeë oggend of vroeë middag. Die jong is gebore met 'n dun, wit of bleekbruin hare, wat spoedig donker word. Die moeder neem die jong vas en dra hom gedurende die eerste weke, en later laat die jong hom selfs op die rug of kop van die moeder sit. Die jong word gedurende die eerste 6 maande voed met melk, en begin dan stadig met die vertering van vaste voedsel. Die jong word tot 2 jaar oud gevoed, en is dan volledig onafhanklik. Die lewensduur van die soort in die wild is tussen 15 en 20 jaar, maar in gevangenis of beskermde omstandighede kan die aap tot 25 jaar lewe. Die vroumetjies geboorte meestal een jong per keer, en die interval tussen geboortes is tussen 18 en 24 maande. Dit is 'n lang interval, wat die populasiestoename beperk. Die jong word in die groep opgevoed, waar al die vroumetjies 'n mate van zorg toon, wat 'n fenomeen bekend as alloparenting is. Hierdie sosiale opvoeding versterk die band tussen groepsledes en verhoog die oorlewing van die jong. Die mannetjies is ook betrokke by die opvoeding, hoewel hul rol minder uitgesproke is. Die jong begin met die simulasie van volwassene gedrag op 6 maande, en word tot 3 jaar oud volledig in die groep geïntegreer. Die soort is dus 'n lang-termine reproduktiewe strategie wat die oorlewing van die jong bevorder, maar die populasiestoename beperk.

Die Perssegesig-langur is 'n herbivoor wat voornamelijk op plante lewe, met 'n verskeidenheid van voedselbronne wat in die tropiese bos voorkom. Die voedselbestanddele sluit in blare, vrugte, sade, bloeisels, korst en goue materie. Blare vorm die grootste deel van die dieet, met spesifieke voorkeur vir die blare van bome soos Ficus, Calophyllum en Mesua. Die aap is ook bekend vir die vertering van houtagtige plante, wat moeilik is vir ander diere, dankie aan sy geavanceerde maagstelsel. Vrugte, soos mango, jackfruit, guava en papaya, word in die reënseisoene vaker geëet, en is 'n belangrike bron van suiker en vitamine. Sade en korst word dikwels geëet wanneer blare skaars is, en die aap gebruik sy sterke kake om die skil te breek. Die aap is ook in staat om op insekte, soos boonkruipers en spinnekoppe, te jaag, maar hierdie vorm van voeding is sekonder. Die aap is 'n goeie selekteur van voedsel en kies meestal die jongste, mees voedingsryke blare. Hy gebruik ook 'n proses wat bekend staan as 'selective browsing', waar hy blare uit kies wat die minste verdedigingsmateriaal bevat. Die aap is ook 'n goeie koester van voedsel en kan 'n voorraad opbou in die maag, wat hom toelaat om langer sonder voedsel te lewe. Die voedselsoek is meestal tydens die oggend en middag, en die aap beweeg tussen bome om die beste plekke te vind. Die aap is ook 'n belangrike sadeverspreider, omdat hy die sade van vrugte oor die bos versprei wanneer hy beweeg.

Die Perssegesig-langur speel 'n sleutelrol in die ekosisteem van Sri Lanka se tropiese bosse. As 'n sadeverspreider, dra die aap by aan die verspreiding van bome en struike wat anders nie versprei sou word nie. Wanneer die aap vrugte eet, word die sade deur die maag verwyder en via die ontlasting in ander dele van die bos uitgespuit. Hierdie proses, bekend as endozoorie, vergroot die kans dat die sade groei, omdat die maagvertering die skil breek en die sade beter in die grond kan groei. Die aap is ook 'n belangrike deel van die voedselketting, as predatore wat voorkom, soos roofvogels, slange en groot katte, van die aap afhanklik is. Die aap is ook 'n natuurlike beheer van die plantpopulasie, omdat hy blare en vrugte eet wat anders kan oorplant. Die aap is ook 'n belangrike indicatorsoort vir die gesondheid van die bos, omdat die aanwesigheid van die aap aandui dat die ekosisteem stabiel en geïntegreer is. In die praktiese betekenis is die aap ook belangrik vir die toerisme in Sri Lanka. Beskermde areas soos Yala, Wilpattu en Sinharaja trek turiste aan wat wil kyk na die aap in die wild. Hierdie toerisme bring inkomste na die gemeenskappe en ondersteun beskermingswerk. Die aap is ook 'n onderwerp van wetenskaplike navorsing, wat bydra tot die begrip van primaatgedrag, evolusie en ekologie. Die aap is dus nie net 'n belangrike deel van die natuur nie, maar ook 'n waardevolle bron van ekonomiese en wetenskaplike waarde.

Die Perssegesig-langur is geëvalueer as 'n bedreigde soort deur die Internasionale Unie vir Natuurbewaring (IUCN) en word beskou as "Bedreig" (Endangered). Die hoofbedreigings is die verlies van habitat as gevolg van bosvernietiging, landbouuitbreiding, infrastruktuurontwikkeling en urbanisering. Sedert die 20ste eeu is meer as 80% van die oorspronklike tropiese bos in Sri Lanka verlore, wat die verspreiding van die aap aansienlik beperk het. Die aap is ook bedreig deur die isolasie van populasies, wat die genetiese diversiteit verminder en die risiko op inborsting verhoog. Andere bedreigings sluit in die vervanging van natuurlike voedselbronne deur kultuurplantasies, en die konflik met menslike gemeenskappe wanneer die aap boerery of tuine binnegaan. Die aap is ook bedreig deur die handel in wildtroewe, hoewel hierdie aktiwiteit minder algemeen is as by ander primate. Om die soort te beskerm, is verskeie maatreëls genom deur die Sri Lanka-regering en internasionale organisasies. Hierdie sluit in die instelling van nasionale park en beskermde areas, waar die aap se habitat beskerm word. Die regering het ook 'n nationale beskermingsplan vir primate uitgewerk, wat die monitoring, onderwys en gemeenskapsdeelname insluit. Onderrigprogramme in skole en gemeenskappe verhoog die bewustheid oor die belangrikheid van die aap. Daar is ook navorsing in gang om die genetiese diversiteit van die soort te ondersoek en om die gevolge van habitatfragmentasie te bepaal. Die aap is ook deel van 'n internasionale soortbeskermingsprogram wat die uitruil van inligting en hulp tussen lande bevorder.

Die Perssegesig-langur het 'n komplekse relasie met die mens. In die meeste gevalle is die interaksie positief, veral in toeristiese gebiede waar die aap as 'n aantreklike deel van die natuur beleef word. Tog kan konflik voorkom wanneer die aap in boerery, tuine of dorpsgebiede binnegaan. Die aap kan vrugte, groente of granule eet wat in die tuin groei, wat die boere ontevrede maak. In sommige gevalle word die aap gejag of wegjaag, hoewel dit nie gewoonlik die doel is nie. Die aap is nie gevaarlik vir die mens nie, en het geen gewoonte om aan te val. Hy is eerder vreesagtig en trek terug wanneer hy die mens nader. Die aap kan egter 'n groot probleem veroorsaak as hy in groepe binnegaan, omdat hy vinnig kan beweeg en hard kan spring. Die veiligheid van die mens is dus nie in gevaar nie, maar daar is 'n behoefte tot die uitvoering van maatreëls om konflik te voorkom. Hierdie sluit in die installering van heining, die gebruik van afweermiddels wat nie skadelik is nie, en die onderwys van gemeenskappe oor hoe om met die aap te kommunikeer. Die aap is ook 'n onderwerp van publieke opsigt, en daar is 'n beweging om die aap te beskerm en te vereer as 'n deel van die nasionale identiteit.

Die Perssegesig-langur het 'n diep historiese en kulturele betekenis in Sri Lanka. In ou Hindoe- en Boedhistiese tradisies word die aap vaak geassocieer met wijsheid, beskerming en spirituele toegang. In sommige mytologieë word die aap beskou as 'n boodskapper tussen die mens en die goddelike wêreld. Die aap is ook aangetref in antieke tempelkuns en skulpture, waar hy dikwels afgebeeld word as 'n beschermer of as 'n figuur wat die pad wys. In moderne tyd is die aap 'n symbool van die natuurlike erfenis van Sri Lanka en word dit gebruik in grafiese design, logo's en beskermingskampagnes. Die aap is ook 'n onderwerp van poësie en liedjies, waar hy as 'n slim, verleë en elegante figuur beskryf word. Die aap is ook 'n belangrike deel van die nasionale identiteit en word vaak genoem in skoolboeke en opleidingsprogramme.

Die jag van die Perssegesig-langur is wettig verbied in Sri Lanka onder die Fauna and Flora Protection Ordinance van 1938, wat later aangepas is deur die Wildlife Protection Act van 1937. Die wet verbied die jag, verkoop, vervoer en besit van die aap, sowel as die vernietiging van sy habitat. Die aap is ook beskerm onder die IUCN-Rooster van Bedreigde Soorte en is opgenoom in Appendix I van CITES (Convention on International Trade in Endangered Species), wat beteken dat internasionale handel in die aap of sy dele volledig verbied is. Die wet het streng straffe vir oortreders, wat kan sluit in gevangenisstraf, boetes en die beslag op uitrusting. Die regering het ook 'n beskermingsprogram ontwikkel wat die monitoring, onderwys en gemeenskapsdeelname insluit. Die aap is ook 'n deel van 'n internasionale soortbeskermingsprogram wat die uitruil van inligting en hulp tussen lande bevorder.

Die Perssegesig-langur is 'n unieke primaat met 'n aantal merkwaardige kenmerke. Eersens is die aap die enigste langur wat 'n viooltintige gesig het, wat dit van ander soorte onderskei. Tweedens is die aap 'n goeie swemmer, wat selde voorkom in primate. Derdens is die aap in staat om 'n sterk grom te maak wat tot 1 kilometer ver hoor word. Vierdens is die aap 'n baie goeie kommunikator wat 'n verskeidenheid klank gebruik, insluitend 'n soort 'klink' wat 'n alarmklank is. Vyfde is die aap 'n belangrike sadeverspreider, wat bydra tot die herstel van bome. Sesde is die aap 'n goeie leerder wat nuwe gedrag kan leer uit ander groepe. Sewende is die aap 'n baie sosiale diere wat 'n sterke band tussen groepsledes het. Agtens is die aap 'n goeie beweger wat 'n spesifieke patroon gebruik om tussen bome te spring. Negeens is die aap 'n goeie slaap, wat 'n plek kies wat beskerm is teen predators. Tiende is die aap 'n goeie opvoeder wat die jong in die groep opvoed.